‘Ieder draagt een naam’

Thomas More summer school, 2 en 3 september 2022 over personalisme

Waarom een reflectie op het personalisme?

Het personalisme opent de ogen voor de waardigheid van de concrete persoon. In hun relatie met anderen en met de samenleving maken mensen elkaar tot persoon. Het personalisme toont de onmisbaarheid van ontmoeting, communicatie en dialoog.

Onder invloed van religie, literatuur en kunst heeft de filosofie van de afgelopen eeuw zich ontwikkeld in personalistische richting. Daardoor is steeds meer aandacht gekomen voor de eenmalige, unieke persoon en zijn onaantastbare waarde in relatie tot de gemeenschap. Maar de bevindingen van deze personalistische wending zijn nog nauwelijks doorgedrongen in het wetenschappelijk denken over samenleving, recht en politiek.

Het personalisme ontsluiert het gevaar van een functionalistische relatie tussen personen, van de altijd sluimerende tendens in recht en politiek om de persoon tot een onderdeel van het systeem te maken (nationalisme) en van een doorgeschoten juridisering en bureaucratisering (denk aan Toeslagenaffaire of de stikstofpolitiek).

Deze dagen van verdieping zullen helpen de consequenties te doordenken van een personalistische blik op mens en samenleving. Het raakt alle niveaus van ons mens-zijn: van persoonlijke betrekkingen met familie, collega’s, vrienden en onbekenden, tot en met de verhoudingen in de publieke sfeer.

Wat is het personalisme?

De aandacht voor de mens en zijn waardigheid mag dan een breed gedragen idee zijn, toch heeft dit in de filosofie, de politiek en in andere sectoren van de samenleving nog niet met zich meegebracht dat de concrete persoon centraal staat. Rationele abstracties over wie de mens is gaan vaak voorbij aan de concrete persoon. Als levende persoon onttrekt de mens zich voortdurend aan de greep van algemene beginselen en van het rationele denken. Ze is geen definieerbaar en onveranderlijk wezen.

De concrete mens is niet zomaar een exemplaar van een soort, noch de onderdaan van een systeem. De mens is meer dan zijn of haar rol; meer dan een calculerend, rationeel, sociaal of politiek ‘dier’. Zij is, kortom, persoon. Alle autoriteit, alle politieke, sociale, economische of religieuze macht moet daaraan dienstbaar zijn.

Tegelijk staat de unieke en vrije persoon in relatie tot andere singuliere personen. Onze naam maakt ons aanspreekbaar. De ander kijkt me aan met een eis van onvoorwaardelijke erkenning. Mijn ‘ik’ tegenover het ‘jij’ van de ander vraagt om een scheppend engagement, om creativiteit en aandacht voor het niet-rationele: inleving, emotie, esthetiek, spiritualiteit… Open voor het appèl dat uitgaat van de ‘ander’ is de menselijke persoon het begin van gemeenschap. Zij is niet een onderdeel maar de grondslag van de samenleving.

Inleiders en onderwerpen

Op de rustieke locatie van abdij Mariënkroon reflecteren we aan de hand van inleidingen en middels verwerkingsopdrachten en gesprek over deze onderwerpen. Inleiders in deze twee dagen zijn:

  • Rudi te Velde, hoogleraar Filosofie (Tilburg)
  • Gerrit Glas, hoogleraar Filosofie, Dooyeweerd-leerstoel (VU, Amsterdam), emeritus-hoogleraar filosofie van de neurowetenschappen (Amsterdam UMC)
  • Timo Slootweg, universitair docent personalisme en rechtsfilosofie (Leiden)
  • Else de Boer: rechtsfilosofe (Leiden)

Programma in grote lijnen

Vrijdag 2 september

vanaf 15.30 uur Ontvangst, inchecken

16.00 uur Aanvang

Middagsessie: Het begrip ‘persoon’ (door Rudi te Velde)

Avondmaaltijd

Avondsessie: ‘De mens als persoon – een filosofische en psychiatrische beschouwing over ik, zelf, en persoon-zijn’ (door Gerrit Glas)

Zaterdag 3 september

Ochtendsessie: Christelijk personalisme (door Else de Boer)

Lunch

Middagsessie: Personalisme, recht en politiek (door Timo Slootweg)

16.00 Afsluiting

Georganiseerd door: Stichting Thomas More in samenwerking met Stichting voor Christelijke Filosofie

Praktische informatie en aanmelden

Start: vrijdag 2 september 16.00 uur
Einde: zaterdag 3 september 16.00 uur
Locatie: Abdijhof Mariënkroon, Abdijlaan, 5253 VP Nieuwkuijk (nabij ’s-Hertogenbosch)
Aanmelden: vóór 22 augustus via info@thomasmore.nl
Kosten: (incl. overnachting, diner, ontbijt, en lunch): studenten: 60 euro; alumni STM: 120 euro; overige belangstellenden: 195 euro.