Onderstaand navigatiemenu overslaanInterview Charles Vergeer
“In betrokkenheid ervaren we zin”
De lesmodule De Gaasvlieg van filosoof Charles Vergeer behandelt zingevingvraagstukken voor aankomende hulpverleners. Eén van de initiatiefnemers in gesprek met de auteur.
“Drie dingen maken volgens Goethe het leven van een mens zinvol”, zegt Charles Vergeer mij bij het afscheid nemen voor zijn huis aan het Watertorenplein te Tilburg: “Bomen planten, boeken schrijven en kinderen krijgen. Mijn beide kinderen heb je gezien, mijn laatste boek heb jij mede de wereld in geholpen en de sierpeer daar, die heb ik weliswaar niet geplant, maar tegen de kapvergunning beschermd.”
Vergeer, docent wijsbegeerte en ethiek aan Fontys Hogescholen te Eindhoven, schreef de eerste lesmodule in de hbo-reeks van de Stichting Thomas More, voorheen Radboudstichting. De module thematiseert de moeilijkheid van zingeving in de zorg- en hulpverleningscircuit.
Vragen naar zin… Wat was voor u reden om dit vragen op te pakken en deze lesmodule te schrijven?
“Omdat ik deel wat Victor Frankel onder woorden bracht: ‘People do not care for pleasure, avoidance of pain. They do care for meaning.’ De trage vragen die het leven ons stelt, krijgen zelden bevredigende antwoorden. Maar ontkennen of ontwijken kunnen we ze niet, we lopen er tenslotte altijd tegen aan.”
Als docent aan een hogeschool komt u dagelijks in aanraking met jonge mensen, met studenten. Hoe staan zij ten opzichte van deze trage vragen?
“Ze staan er niet tegenover, maar door hun stage of beroepservaringen hebben ze met ziekte, gebrek, pijn, verbroken relaties of sterven dagelijks van doen. Vaak voelen ze zich heel onmachtig door hun jeugd en komen ze met de vraag: ‘Wie ben ik, zo jong nog, om een stervende oude dame iets te zeggen dat voor haar echt van belang is?’”
En dan?
“Dan probeer je ze duidelijk te maken dat zinvol handelen of iets zinnigs zeggen niet betekent een vaag verhaal afsteken over iets dat eigenlijk ver van je af staat. Nee, het betekent juist dat je aandacht schenkt en dat je voor hen echt aanwezig bent. Betrokkenheid, het weten of voelen dat je een band hebt en dat je iets voor elkaar wilt en kunt betekenen, dat geeft de mogelijkheid om zin te ervaren.”
Hebben uw studenten bij het vinden van die visie ook een rol gespeeld?
“Zeker! Je hoeft maar wat te bladeren in het boek om te merken dat hun ervaringen en hun verhalen en vragen daarover op bijna elke bladzijde ter sprake komen. Geen van de casussen, verhalen of voorbeelden is bedacht. Het schrijven was vaak pijnlijk omdat ik de pijn deelde van hen die zo indringend vragen naar de zin van hun verdriet, ziekte of vroegtijdig sterven. Vragen vaak, roepen ‘uit de diepte’, vloeken of alleen maar kijken, jou aankijken.”
Heeft dat u bij het schrijven niet geremd?
“Ja. Ook omdat je vaak maar een stukje uit zo’n kapot leven beschrijft en weet hoe het verder ging, hoe het afliep. Ook omdat je weet vaak tekortgeschoten te zijn. Vaak door echte vragen niet te willen horen en met je eigen, voortijdige antwoorden de weg te versperren. De kunst van het luisteren en, zoals Cornelis Verhoeven zei, ‘het uitstel verduren’, is vaak te moeilijk voor ons, die zo op handelen en helpen ingesteld zijn.”
U lijkt zin te definiëren als ‘iets voor elkaar betekenen’. Laat u het religieuze bewust buiten beschouwing?
“Integendeel! Religio leidt Cicero, ten onrechte denk ik, af van relegere, omzichtig zijn en nauwgezet rekening houden met de hogere machten. Op- of omzien naar de goden heeft echter met religie niet van doen. Het heeft van doen met religare, dat de band of bond, de betrokkenheid, binding en betekenis aangeeft. En dat is toch hét thema van de vraag naar zin!”
Een laatste vraag: wat is een gaasvlieg?
“Tja, waarschijnlijk een vliegje met gaasdunne, nerveus trillende vleugeltjes. Maar het is de titel van een prachtig gedicht van Jasper Mikkers. Een titel die ik, met een lidwoord ervoor, mocht gebruiken voor het boek. Zowel de titel als het gedicht drukken uit dat het kunnen ervaren van zin niet in de grote verhalen zit, laat staan in de stellige zekerheden of dogmatisch gefundeerde vanzelfsprekendheden. Het ervaren van zin gaat schuil in het ‘bijna niets’, het flinterdunne dat ons bestaan moet schragen. Het verlenen van betekenis of zin is geen ‘van dik hout zaagt men planken’, maar iets dat teder en soms maar traag kan gebeuren. Zin en betekenis zijn ook zo breekbaar en kwetsbaar. Maar juist omdat wij geen stenen of goden zijn, ongevoelig en onverschillig, maar mensen die geraakt kunnen worden, kunnen wij zin ervaren.”
Tekst: Petra Dassen
- Bestel de module in onze webwinkel (/webwinkel?boekVergeer)
Extra informatie
Eerstvolgende activiteit
Alfrinklezing: De grootinquisiteur
Start 30 maart 2012
Eenakter naar Dostojewski Over het geloof van de vrijheid Gespeeld door Paul Cobben en Quinten Rutten met een inleiding door Prof.dr. Donald Loose
...
Meer informatie | Direct inschrijven
Het laatste nieuws
Scholars tussen studie en beroep
Geplaatst op 3 februari 2012
Voor het collegejaar 2012 – 2013 stelt de Stichting Thomas More weer beurzen beschikbaar aan jonge, recent afgestudeerden (bachelor of master) voor een aanvullende studie filosofie, theologie of ethiek. . Steeds meer
...
Agenda
Lezing: Boete, straf, vergelding
9 februari 2012
spreker: prof.dr. Edith Brugmans. plaats: Albertinum, Nijmegen. aanvangstijd: 20.00 uur.
...