1. God en natuur

Wanneer

1e semester 2011/2012, donderdag 13.45 – 16.30 uur, vanaf 1 september

Studielast
5 ECTS

Inhoud

In de westerse cultuur is er de afgelopen 2500 jaar diepgaand nagedacht over de samenhang en de spanning tussen ‘kennis’ en ‘zinvragen’, of tussen ‘weten’ en ‘geloven’; in het antieke Griekse denken, in de Joodse wijsheid, het vroege christendom, in de middeleeuwse wijsbegeerte en met name in de moderne filosofie en de natuurwetenschap, mede in relatie tot de techniek. In deze cursus gaan we te rade bij enkele belangrijke standpunten uit het verleden. Zo maken we niet alleen kennis met een aantal verschillende manieren om tegen die verhouding aan te kijken. Het gaat er ook om dat je leert beseffen hoe die opvattingen vorm hebben gegeven aan onze hedendaagse manier om daarover te denken. Het is een filosofische en geen historische cursus. Via de kennismaking met de geschiedenis leren we onze eigen manier om tegen het leven aan te kijken beter begrijpen.

Onderwijsvorm

Hoorcollege.

Studiemateriaal

relevante teksten, toegankelijk via de digitale leeromgeving.

Bijzonderheden

Dit vak maakt deel uit van de themaminor Wereldbeschouwing in een technologische cultuur – Filosofische reflecties, zie www.keuzevakkengids.nl onder de zoekterm ‘wereldbeschouwing’. Het kan ook afzonderlijk gevolgd worden, bijvoorbeeld als WTM keuzevak.

2. Meedenken met moderne filosofen:

omvang
3 EC

tijd 3e kwartiel 2011/2012, donderdags 3e en 4e uur (10.40 – 12.25)

collegemateriaal
Reader met relevante teksten, beschikbaar via de digitale leeromgeving.
bijzonderheden: Dit vak draagt bij aan de WTM-doelstelling “Inzicht in de samenhang der wetenschappen”.

Inhoud
Religie is terug op de politieke agenda. Alle moderne godsdienstkritiek van denkers als Marx, Darwin, Nietzsche, Freud en Dawkins ten spijt, steekt ze in het verlichte Westen weer de kop op. Maar ze doet dat in verschillende gestalten: als culturele identiteit van grote groepen in de samenleving (m.n. de islam), als (neo)conservatisme, als verlangen naar (natuur)spiritualiteit en (oosterse) mystiek, als meer diffuse vraag naar ‘zingeving’, en zelfs als rituele en sacrale vormgeving in kunst, sport en lifestyle. Komt de seculiere samenleving, waarin God, kerk en religie naar de zijlijn werden gemanoeuvreerd, dan toch aan haar einde? Is het niet-religieuze ‘geseculariseerde’ Westen misschien geen hoogtepunt, maar eerder een voorbijgaande uitzondering op het culturele wereldtoneel? Of hebben we te maken met de laatste stuiptrekkingen van een voorbije culturele gestalte? En welke rol spelen wetenschap en techniek in deze processen? Je kunt deze vragen op veel manieren benaderen; vanuit sociologisch, psychologisch, historisch en antropologisch perspectief.
In dit college komt het filosofisch perspectief aan bod. De centrale vraag is: is er een ‘redelijke kern’ in deze religieuze heropleving, en zo ja, welke is dat? Zijn we misschien in staat om, na de godsdienstkritiek van de voorbije anderhalve eeuw, de vraag naar de betekenis en de waarheid van de religie op een nieuwe manier aan te orde te stellen? En welke rol is hierin weggelegd voor het christendom? Het college veronderstelt geen wijsgerige voorkennis, en bestaat voornamelijk uit een uitleg en tekstlezing (vertalingen van) filosofische grondteksten.

Onderwijsvorm

hoorcollege

3. De geest van de techniek

omvang3 EC

tijd
4e kwartiel 2011/2012, donderdags 3e en 4e uur (10.40 – 12.25);

collegemateriaal Reader met relevante teksten, deels beschikbaar via de digitale leeromgeving.

Inhoud
Techniek is een dominant kenmerk van onze cultuur. Arbeid, onderwijs, gezondheidszorg en vrijetijdsbesteding zijn niet meer denkbaar zonder hun technische voorwaarden. Maar ze is niet enkel een middel waarover wij kunnen beschikken; technologische ontwikkelingen sturen ook ons handelen. We zijn tot op grote hoogte genoodzaakt om de technische ontwikkelingen te volgen. Uiteindelijk beïnvloedt de techniek niet alleen de wereld om ons heen, maar ook de manier waarop wij naar de werkelijkheid kijken en erover denken. Vooral in dat laatste blijkt de ‘geest’ van de techniek; ze biedt ons een bepaalde interpretatie van onszelf. Wat zijn binnen die technische interpretatie de plek van de mens en de ruimte voor God? Deze problematiek wordt uitgewerkt in een aantal thema’s: Wat betekent een begrip als ‘de (menselijke) natuur’ binnen het technologisch bestel? Welke toekomstverwachtingen worden door het technologisch bestel gevoed? En hoe reëel zijn die? In hoeverre zijn religie en religiositeit ‘thuis’ binnen een technologische cultuur?