Symposium Oordeelkundig

Inleiding

Stefan Waanders, directeur van de Stichting Thomas More.

Excellentie, dames en heren,

Graag sluit ik mij aan bij het welkomstwoord van onze voorzitter.
Wat goed, dat u vandaag in zo grote getale gekomen bent om deel te nemen aan dit symposium nu de Radboudstichting haar naam wijzigt in Stichting Thomas More. Dat doen wij op een gepaste locatie: op de Nederlandse universiteit, die vernoemd is naar zijn beste vriend, de Erasmus Universiteit Rotterdam. In een gebouw dat gelegen is aan de Thomas More laan, én jawel: in de Oxfordzaal – de Utopia-zaal konden wij niet vinden ….

Thomas More had een uitgesproken aandacht voor gelovige én intellectuele vorming; voor zichzelf, voor zijn kinderen – óók voor zijn dochters, wat in die tijd een uitzondering was. Hij was een van de grote humanisten op het breukvlak van de Middeleeuwen naar de Moderne Tijd. Niemand minder dan Erasmus noemde het huis van Thomas More een combinatie van de Academie van Plato in Athene en een christelijk klooster. Deze passie voor geleerdheid koesterde hij echter niet in een ivoren toren, maar midden in de samenleving, die hij in een veelheid van functies en ambten gediend heeft. Daarom past de naam van Thomas More zo goed bij onze activiteiten en de nieuwe beleidsaccenten.

Al meer dan honderd jaar is, eerst onder de naam Radboudstichting, een grote verscheidenheid van activiteiten ontwikkeld in het spanningsveld van geloven en weten. Aanvankelijk waren die inspanningen vooral gericht op de oprichting van een eigen katholieke universiteit; nu is deze stichting aanwezig aan de openbare universiteiten d.m.v. bijzondere leerstoelen. Deze instelling is thans niet een groot en machtig instituut, maar eerder een netwerk; een kostbaar netwerk dat met een waaier van activiteiten een bijdrage levert aan de vorming van studenten in het hoger onderwijs. En dat doet zij op een intellectueel prikkelende manier. Ik streef geen volledigheid na, maar ik noem kort enkele (kern)activiteiten:

1. elf bijzondere leerstoelen aan alle openbare universiteiten, maar nu ook – en dat is een noviteit – een bijzondere leerstoel aan de Open Universiteit; deze maand is prof.dr. Wil Derkse benoemd op deze nieuwe leerstoel;

2. het beurzenprogramma dat recent afgestudeerden de mogelijkheid geeft om hun oorspronkelijke studie te verdiepen met een aanvullend studiejaar filosofie, ethiek of theologie. Inmiddels hebben bijna driehonderd scholars van deze mogelijkheid gebruik gemaakt en velen zijn vandaag hier aanwezig, ook jullie heet ik in het bijzonder welkom; zo ook de vertegenwoordigers van de Colleges van Bestuur van de katholieke universiteiten met wie wij in deze activiteit goed samenwerken; op dit punt zijn wij ook grensoverschrijdend bezig, want wij werken tevens samen met de Katholieke Universiteit Leuven en wij zijn dan ook zeer verheugd dat deze universiteit in de hoogleraren Lieven Boeve en Mathijs Lamberigts vandaag hier aanwezig is, ook u heet ik van harte welkom;

3. en tenslotte zoeken wij ook naar wegen om onze expertise binnen het hoger beroepsonderwijs vruchtbaar te maken, o.a. door het ontwikkelen van onderwijsmodules filosofie, ethiek en levensbeschouwing.

Dit werk gebeurt meestal in stilte. Een Chinese spreuk zegt: een boom die valt maakt meer geluid, dan een heel bos dat groeit. Dat geldt ook voor dit werk. Maar dit werk investeert wel in het beste waarin je kunt investeren en het levert (om in die terminologie te blijven) een hoog rendement op, want deze activiteiten dragen bij aan de vorming van jonge mensen, die al snel verantwoordelijke posities innemen in onze samenleving. Daarmee wordt een bijdrage geleverd aan de opbouw van deze samenleving. Om praktische redenen heeft het bestuur besloten deze activiteiten voort te zetten onder de naam Stichting Thomas More. Een nieuwe lente een nieuw geluid!

Thomas More
Waarom Thomas More?
Na afloop van dit symposium wordt u een boekje over Thomas More uitgereikt, geschreven door Wil Derkse. Daarin kunt u het nalezen. Maar ik herhaal de vraag: waarom Thomas More?
Omdat hij, een uitgesproken aandacht had voor gelovige én intellectuele vorming. Thomas More (1478-1535) was een veelzijdig gelovig humanist.
Hij had een passie voor geleerdheid, die hij combineerde met een dienende houding naar de samenleving. In een veelheid van maatschappelijke functies groeide zijn bekendheid als een wijs en fijnzinnig mens met een spitsvondig gevoel voor humor. Achtereenvolgens was hij advocaat, parlementslid, rechter, ondersheriff van Londen, diplomaat, koninklijk raadgever totdat hij met het hoogste ambt bekleed werd van Lord Chancellor van Engeland.

In die functie kwam hij in conflict met koning Hendrik VIII toen deze de scheiding van zijn vrouw Catharina van Aragon doorzette en het als gevolg daarvan tot een breuk kwam met de katholieke kerk. Thomas More legde daarop zijn ambt neer. Later werd hij vanwege zijn principiële houding in deze kwestie in de Tower gevangen gezet, in een schijnproces van hoogverraad beschuldigd en vervolgens onthoofd. Wie de TV serie The Tudors volgt, heeft kunnen zien hoe hij in de stroomversnelling van de politieke ontwikkelingen van dat moment a.h.w. in de marge weggerommeld werd. Maar in het geheugen van mensen is hij blijven voortbestaan als een voorbeeld van een gelukt leven. In de figuur van Thomas More kunnen wij zien wat met ‘Bildung’, met vorming in de breedste zin van het woord bedoeld wordt: een gelovig man van grote geleerdheid, gecombineerd met verantwoordelijke dienst aan de publieke zaak en een gewetensvolle positiebepaling.

Wij zijn verheugd en vereerd om onze activiteiten voort te zetten onder de naam van Thomas More. Deze naam opent nieuwe toekomst perspectieven voor deze activiteiten en uw aanwezigheid hier vandaag demonstreert dat de continuïteit daarvan als belangrijk beoordeeld wordt. Tegelijk wordt ons met de persoon van Thomas More een maatstaf voorgehouden, waardoor wij ons realiseren dat er nog veel werk te doen is voordat wij, als is het maar bij benadering, aan die maatstaf voldoen.

Maar er is nog iets. De naam van Thomas More markeert tevens het versterkte accent van maatschappelijke verantwoordelijkheid van deze stichting. Want de activiteiten worden in toenemende mate vruchtbaar gemaakt voor verschillende doelgroepen in publicaties, lezingen en symposia – waarvan dit symposium vandaag een voorbeeld is. De bijzonder hoogleraren zijn hoogleraar vanwege de Stichting Thomas More, maar zij zijn van ons allemaal en daar kan een beroep op worden gedaan. En dat gebeurt ook, bijvoorbeeld in een cursus ontwikkeld op verzoek van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs, het KIVI-NIRIA of in de maatschappelijk dialoog over nanotechnologie.

[Tevens is er voor alumni een serie in gesprek met … bedrijfsleven/overheid in voorbereiding, Harry Hendriks heeft zijn medewerking al toegezegd. Deze maatschappelijke accenten zullen verder versterkt worden.]

Voor de financiering van deze activiteiten ontvangt de Stichting Thomas More geen subsidies van de overheid. Al haar activiteiten worden jaarlijks gefinancierd uit eigen fondsenwerving. Daarmee is een felicitatie op zijn plaats aan u allen, die ik nu aanspreek als vrienden van de Stichting Thomas More, die dit werk tot nu toe mogelijk hebt gemaakt. En ook dat vieren wij vandaag: dit stukje civil society in deze open Nederlandse samenleving. En daar mag u óók trots op zijn.

Met al deze activiteiten draagt zij bij aan de opbouw van onze samenleving. Dat doet zij in verbondenheid met de katholieke traditie. En op deze plaats heet ik de voorzitter van de Nederlandse Bisschoppenconferentie welkom bisschop Van Luyn. Het doet goed dat de oprichter van deze stichting belangstelling toont voor deze volwassen geworden en vitale meer dan 100-jarige, die aan katholieke leken is toevertrouwd.

De verbondenheid met de katholieke traditie blijkt ook uit de goede relatie met religieuze ordes en congregaties. Wij zijn zeer verheugd met de aanwezigheid van de Konferentie Nederlandse Religieuzen, maar ook met de aanwezigheid van zo velen uit de verschillende congregaties en ordes. Wij hebben weet van de bijzondere relatie die ons bindt, want religieuze ordes hebben een substantiële bijdrage geleverd aan de opbouw van deze samenleving in de gezondheidszorg, armenzorg en onderwijs, zoals de Stichting Thomas More dat thans tracht te doen in de omgeving van het hoger onderwijs. Die gezamenlijk inzet bindt ons en voor die verbondenheid zeg ik hartelijk dank.

Al meer dan een eeuw wordt een grote verscheidenheid aan activiteiten ontwikkeld in het spanningsveld van geloven en weten. Opgericht in 1905, zou dit initiatief geen levensvatbaarheid hebben gekend, wanneer het niet gedragen werd door een fundamenteel verlangen van mensen naar ontwikkeling, vorming en verstaan; het bewustzijn dat het om iets belangrijks gaat en de bereidheid om daarvoor tijd, inspanning en geld beschikbaar te stellen.

Uit dit verlangen spreekt het bewustzijn van mensen die nog niet af zijn, die nog uitstaan naar iets of iemand. Misschien heeft Augustinus dit klassiek onder woorden gebracht wanneer hij op de eerste bladzijde van De Belijdenissen schrijft dat wij mensen gemaakt zijn ‘naar U toe’ en dat ons hart onrustig is, tot het rust vindt in U. Waarbij het goed is om ons te realiseren dat, wanneer dat ‘U’ ingevuld wordt met ‘God’, diegene bedoeld wordt over wie Thomas van Aquino schreef dat wij ‘niet weten wat God is’. Daarom is iedere eerlijk gestelde vraag ergens ook een verlangen naar God. En daarom kent werkelijk geloof ook het aspect van moed om eerlijke vragen niet uit de weg te gaan. “Wie de waarheid zoekt, zoekt God; of hij dat weet of niet.”, aldus Edith Stein.

Vandaag vieren wij dat deze activiteiten doorgaan onder de naam Stichting Thomas More. Dat doen wij niet in eerste plaats door bij onszelf stil te staan, maar door datgene te doen, waarvoor de Stichting Thomas More er is. Namelijk door vragen te stellen in verbondenheid met de traditie, door in vertrouwen te zoeken en daarbij in gesprek te gaan met wie aan deze dialoog wil deelnemen.
We doen dat hier in de Randstad, in de regio waar de Stichting Thomas More vier bijzondere leerstoelen heeft: aan de universiteiten in Amsterdam, Leiden, Delft en Rotterdam. En we doen dat in Rotterdam, omdat deze stad met haar haven het openstaan naar de wereld symboliseert. Een openheid die ons huidige bestaan tekent.

Graag wens ik u allen een goed symposium en geef ik het woord aan de moderator van deze dag, de voormalig bijzonder hoogleraar van deze stichting aan de Universiteit Leiden, thans hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Nijmeegse universiteit, Paul van Tongeren.

Terug

Delen op Facebook

Symposium Oordeelkundig

Inleiding

Stefan Waanders, directeur van de Stichting Thomas More.

Nieuwsbrief

Extra informatie

Eerstvolgende activiteit

Het laatste nieuws

Agenda