Wetenschap en religie: filosofische verkenning van een complexe verhouding

inhoud

Twee in hoge mate vormende invloeden op onze westerse cultuur zijn de christelijke religie en de opbloei van de natuurwetenschappen. Deze twee cultuurscheppende krachten zijn onderling echter zeer verschillend wat betreft hun methode, inzicht, cultureel prestige, etc. Dat maakt de vraag interessant naar hun historische, feitelijke en (on)gewenste relaties. Zijn zij elkaars vijanden die concurrerende wereldbeelden propageren? zijn ze vreemden voor elkaar die elkaar hooguit aanvullen? of is hun relatie - al dan niet gewenst - hechter? Welke verschillende vormen van (ir)rationaliteit vertegenwoordigen ze? Hoe verhouden die zich?
Deze vragen verdienen het om historisch en actueel vanuit een filosofische invalshoek bekeken te worden.

Tijdens deze filosofie colleges komt het volgende aan bod:
• Algemene introductie:
Schets van de historische verschuivingen in de relaties tussen natuurwetenschap en christelijke geloof.
Enkele klassieke kwesties (Galileï, Newton, Darwin) én voorbeelden van thematieken uit het huidige Science & Religion debat.
Reflectie op de asymmetrische relatie tussen beide domeinen, en een relatie-typologie.
• Conflictmodel: oorlog tussen wetenschap en christendom.
Voorbeelden uit theologische en uit wetenschappelijke hoek.
Filosofische reflectie op deze positie.
• Boedelscheidingsmodel: twee separate domeinen.
Voorbeelden uit wetenschappelijke en theologische hoek.
Filosofische reflectie op deze positie.
• Spanning en samenhang tussen 'weten' en 'geloven', tussen 'kennis' en 'zinvragen'.
Verschillende filosofische posities met betrekking tot de vraag naar de (ir)rationaliteit van weten, handelen en geloven zullen nader verkend worden.
• Voorbij conflict en boedelscheiding? - (hoe) is dat mogelijk? (voor wie) is dat wenselijk?
Kenschetsing van deze 'derde' positie en recente voorbeelden.
Filosofische reflectie op deze positie vanuit de wetenschap, vanuit geloof/theologie, vanuit de cultuur

Wanneer

Semester A Kwartiel 1 t/m Semester A Kwartiel 2

Start op 6 september 2011
dinsdags van 13.45 uur - 15.30 uur.

Het college vindt alleen doorgang bij deelname van tenminste 5 studenten.

Waar

TU Eindhoven, MATRIX-gebouw, zaal 1.46

Studielast

4 ECTS

Onderwijsvorm

15 weken college,2 uur en 1 inhaalweek

hoorcollege, behandeling van de teksten en discussie

Voorkennis

Voor dit vak is geen specifieke voorkennis vereist

Toetsvorm

Schriftelijk, Semester A Kwartiel 2 (3 uur),

Herkansing Semester B Kwartaal 3 (3 uur).

Studiemateriaal

Reader met relevante teksten. De reader is te koop bij de docent tijdens het eerste college. (aanbevolen)

2. Natuur-filosofie -reflectie op de aard van de werkelijkheid

Leerdoelen
Inzicht verwerven in de filosofische vragen en thema’s met betrekking tot de noties ‘natuur’ en ‘werkelijkheid’ en de belangrijke veranderingen daarin mede onder invloed van wetenschap en techniek. Leren zich een oordeel te vormen over te reikwijdte van het begrip ‘natuur,’ en te analyseren hoe de verschillende zienswijzen het denken over ‘werkelijkheid’ en over de verhouding tussen natuur, mens en techniek beïnvloeden.

Inhoud De natuur waar wij zelf deel van uitmaken …
de natuur die het object is van de natuurwetenschap …
de natuur als de aard van de mens en de werkelijkheid …
de kennis van de natuur zoals die door techniek mogelijk wordt …
– daarover en over nog veel meer gaat het in dit college natuurfilosofie.

In dit college verkennen we een scala van inzichten rond het begrip ‘natuur,’ zoals die vanuit het griekse en joods-christelijke denken opgekomen zijn, en onder invloed van de natuurwetenschappen en de techniek ingrijpend zijn veranderd. En we gaan na hoe de verschillende inzichten doorwerken in ons denken over ‘werkelijkheid’ en over de verhouding tussen natuur, mens en techniek.

Hierbij zullen onder meer de volgende thema’s aan de orde komen:

- de griekse, de joods-christelijke en de natuurwetenschappelijke visies op ‘natuur’
- de grote verschuivingen in het ‘materie’-begrip
- een op ‘dode’ dan wel op ‘levende’ natuur geënte werkelijkheidsvisie (met ook reflectie op de notie ‘zelforganisatie’)
- naturalisme, materialisme en reductionisme (met ook aandacht voor de notie ‘emergentie’)

- mathematisering van de natuurwetenschap: ‘geïdealiseerde natuur’
- kennistoegang tot de natuur: door techniek ‘toegankelijk gemaakte en geprepareerde natuur’
- de ‘geconstrueerde natuur’ van de nano-biotechnologie
- mathematisering, mechanisering en informatisering van het wereldbeeld (met ook aandacht voor het begrip
‘informatie’)

- hoever reikt het begrip ‘natuur’? wat is de plaats van wetmatigheid en determinisme? van vrijheid? van mentale
fenomenen zoals denken en willen? van techniek en cultuur?
- hoe is de mens wel/niet te zien als onderdeel van de natuur?

Wanneer

Semester B Kwartiel 3 t/m Semester B Kwartiel 4,
dinsdags vanaf 7 februari 2012 van 15.45 – 17.30 uur.
Het college vindt alleen doorgang bij deelname van tenminste 5 studenten

Waar
TU Eindhoven, IPO-gebouw, zaal 0.98

Studielast
4 ECTS.

Onderwijsvorm
15 weken college, 2 uur per week en 1 inhaalweek
hoorcollege + lezen en bespreken van tekstfragmenten van/over verschillende filosofen

Voorkennis
Voor dit vak is geen specifieke voorkennis vereist

Toetsvorm

Schriftelijk, Semester B Kwartaal 4 (3 uur).
Herkansing semester A (2012-2013) kwartaal 1 (3 uur)
of, indien gewenst, eerder (na afspraak).

Studiemateriaal

Reader met relevante tekesten. De reader is te koop bij de docent tijdens het eerste college. (aanbevolen)